İslami sigortacılık olarak da ifade edilen tekafül sektörünün sağlam, güvenilir ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşmasında uluslararası düzenleme ve gözetim standartları önemli bir rol oynuyor.
Bu alanda faaliyet gösteren İslami Finansal Hizmetler Kurulu (IFSB), tekafül ve re-tekafül kuruluşlarının yönetişiminden risk yönetimine, sermaye yeterliliğinden piyasa davranışlarına ve gözetim süreçlerine kadar farklı alanlarda standart ve rehberler yayımlıyor.
IFSB’nin tekafül yaklaşımı, geleneksel sigortacılıkta kullanılan uluslararası düzenleme ilkelerini esas alırken, tekafülün kendine özgü Şer’î ve yapısal özelliklerini de dikkate alıyor. Bu kapsamda özellikle katılımcı fonları ile pay sahipleri fonlarının ayrıştırılması, Şer’î yönetişim, qard uygulaması ve tekafül modelleri öne çıkıyor.
Tekafül için temel standartlar
IFSB’nin tekafül sektörüne yönelik çalışmalarının temelinde IFSB-8, IFSB-11, IFSB-14 ve IFSB-18 bulunuyor. Bunlara daha sonra tekafül ve re-tekafül gözetimine ilişkin IFSB-20, Tekafül Temel İlkeleri’ni ortaya koyan IFSB-27 ve iş yapış kurallarına ilişkin IFSB-29 eklendi.
Bu yapı, tekafül kuruluşlarının yalnızca finansal açıdan güçlü olmasını değil, aynı zamanda katılımcıların haklarının korunmasını, Şer’î uygunluğun gözetilmesini ve sektörün düzenli şekilde denetlenmesini amaçlıyor.
IFSB-8: Tekafül kuruluşlarında yönetişim
IFSB-8 “Guiding Principles on Governance for Takāful Undertakings”, tekafül şirketlerinin yönetişim yapısına ilişkin temel ilkeleri ortaya koyuyor.
Standart; yönetim kurulu, üst yönetim, katılımcılar ve pay sahipleri arasındaki ilişkilerin yanı sıra fonların ayrıştırılması, açıklama ve şeffaflık ile Şer’î yönetişim gibi konulara odaklanıyor.
IFSB-8, farklı hukuki yapılara ve tekafül modellerine uygulanabilecek şekilde tasarlanırken, tekafül kuruluşlarının Şer’î kurallara uyumu yönetişim yapısının ayrılmaz bir parçası olarak ele alınıyor.
IFSB-11: Tekafülde ödeme gücü
IFSB-11 “Standard on Solvency Requirements for Takāful Undertakings”, tekafül kuruluşlarının yükümlülüklerini karşılayabilecek mali güce sahip olmasına yönelik prensipleri belirliyor.
Standartta geleneksel sigortadan farklı olarak katılımcıların risk fonu ile operatörün pay sahipleri fonunun ayrıştırılması önemli bir unsur olarak öne çıkıyor. Bu nedenle ödeme gücü değerlendirmesinin de fonların yapısı dikkate alınarak gerçekleştirilmesi gerekiyor.
Standart, retakaful kuruluşlarına da uygulanabiliyor ve uygun görülmesi halinde tekafül “pencere” faaliyetlerine genişletilebiliyor.
IFSB-14: Tekafülde risk yönetimi
IFSB-14 “Standard on Risk Management for Takāful Undertakings”, tekafül kuruluşlarının karşı karşıya olduğu risklerin belirlenmesi ve yönetilmesine yönelik çerçeveyi oluşturuyor.
Standartta Şer’î uygunluk riski, fonların ayrıştırılmasından kaynaklanan riskler ve re-tekafül kullanımına ilişkin riskler, tekafül sektörünün kendine özgü risk alanları arasında değerlendiriliyor.
Risk yönetiminin yalnızca şirketin pay sahiplerini değil, katılımcıların menfaatlerini de koruyacak şekilde tasarlanması gerektiği vurgulanıyor. IFSB-14; aile, genel ve karma tekafül faaliyetlerinin yanı sıra re-tekafül kuruluşları için de uygulanabilecek bir çerçeve sunuyor.
IFSB-18: Re-Tekafül için temel ilkeler
IFSB’nin re-tekafül alanındaki temel belgesi ise IFSB-18 “Guiding Principles for Retakāful”.
Re-tekafül, tekafül kuruluşlarının üstlendikleri riskleri başka bir tekafül veya re-tekafül kuruluşuyla paylaşmasına imkan sağlayan yapı olarak ele alınıyor. Geleneksel reasüranstan temel farkı ise riskin tamamen devredilmesinden ziyade paylaşılması esasına dayanması.
IFSB-18; re-tekafül kuruluşlarının yönetişimi, Şer’î yönetişim, risk yönetimi, ödeme gücü, yatırım, likidite, qard ve geleneksel reasürans kullanımı gibi konularda temel prensipler ve iyi uygulama önerileri getiriyor. Standart ayrıca tekafül kuruluşlarının dışarıdan re-tekafül kullanmasına ilişkin gözetim çerçevesini de ele alıyor.
IFSB-20: Gözetim ve denetim çerçevesi
IFSB-20 “Key Elements in the Supervisory Review Process of Takāful and Retakāful Undertakings”, tekafül ve re-tekafül sektörünün düzenleyici otoriteler tarafından nasıl denetlenmesi gerektiğine odaklanıyor.
Standart; kuruluşların risk profillerinin değerlendirilmesi, yönetişim yapılarının incelenmesi, finansal yeterliliklerinin izlenmesi ve katılımcıların korunması gibi konularda denetim otoritelerine rehberlik ediyor.
IFSB-20’nin temel amacı, tekafül ve re-tekafül sektöründe güvenli ve istikrarlı bir piyasa yapısının oluşturulması ve farklı ülkelerdeki denetim uygulamalarının mümkün olduğunca uyumlaştırılması.
IFSB-27: Tekafül için temel ilkeler
IFSB’nin tekafül alanındaki en kapsamlı düzenlemelerinden biri IFSB-27 “Core Principles for Islamic Finance Regulation – Takāful Segment”.
IFSB-27, Uluslararası Sigorta Denetçileri Birliği’nin (IAIS) Sigorta Temel İlkeleri’ni esas alıyor; ancak bunların tekafül sektörüne uygulanabilmesi için Şer’î yönetişim, qard, tekafül iş modelleri ve katılımcı fonları ile pay sahipleri fonlarının ayrıştırılması gibi alanlarda ilave ve değişiklikler getiriyor.
Bu yönüyle IFSB-27, tekafül düzenlemesinde uluslararası sigorta gözetim yaklaşımı ile İslami finansın kendine özgü prensiplerini bir araya getiren temel referanslardan biri olarak öne çıkıyor.
IFSB-29: Katılımcıların korunması ve iş yapış kuralları
IFSB-29 “Conduct of Business Supervision for Takāful Undertakings” ise tekafül kuruluşlarının müşteriler ve katılımcılarla ilişkilerinde uyması gereken iş yapış kurallarının gözetimine odaklanıyor.
Standart; ürünün sunulmasından sözleşmenin kurulmasına, bilgilendirmeden hasar süreçlerine ve sözleşmenin sona ermesine kadar katılımcıyla kurulan ilişkinin farklı aşamalarının denetlenmesini öngörüyor.
Buradaki temel amaç; katılımcıların adil muamele görmesini, yeterli ve doğru bilgiye ulaşmasını, piyasa bütünlüğünün korunmasını ve tüketici güveninin güçlendirilmesini sağlamak.
IFSB-10: Şer’î yönetişim
Tekafül kuruluşlarına özel olmamakla birlikte IFSB-10 “Guiding Principles on Sharī`ah Governance Systems”, tekafül sektöründeki Şer’î yönetişim açısından da önemli bir referans oluşturuyor.
Şer’î danışma mekanizmalarının yapısı, yetkinliği, bağımsızlığı ve gözetim fonksiyonu gibi konuları ele alan standart, tekafül kuruluşlarının Şer’î uygunluk süreçlerinin kurumsal bir yapıya kavuşturulmasına katkı sağlıyor. IFSB’nin tekafül çalışmalarında da IFSB-10’un ilgili hükümlerine atıf yapılıyor.
GN-10: Tekafül kuruluşlarında kurtarma ve çözümleme
IFSB’nin tekafül alanındaki daha güncel çalışmalarından biri ise GN-10 “Guidance Note on Recovery and Resolution for Takāful Undertakings”.
2025 yılında kamuoyu görüşüne açılan taslak, finansal sıkıntıya düşen veya başarısızlık riski taşıyan tekafül kuruluşlarının kurtarılması ve çözümlenmesine ilişkin çerçeveyi ele alıyor. Çalışmada tekafül kuruluşlarının geleneksel sigorta şirketlerinden farklı fon yapıları ve Şer’î yükümlülükleri nedeniyle ortaya çıkan özel sorunlara odaklanılıyor.
Bu kapsamda katılımcı fonlarının korunması, fonların çözümleme sürecindeki durumu, çıkış ve tasfiye süreçleri ile Şer’î uygunluğun korunması gibi konular önem taşıyor. IFSB’nin 2026 yılı faaliyetlerinde de tekafül için kurtarma ve çözümleme çerçevesinin uygulanmasına yönelik çalışmaların sürdüğü görülüyor.
IFSB’nin tekafül yaklaşımı
IFSB’nin yayımladığı standart ve rehberler birlikte değerlendirildiğinde, tekafül sektörüne ilişkin yaklaşımın birkaç temel başlıkta toplandığı görülüyor.
Bunların başında Şer’î yönetişim, fonların ayrıştırılması, ödeme gücü, risk yönetimi, re-tekafül kapasitesi, katılımcıların korunması ve etkin gözetim geliyor.
Bu çerçevede IFSB-8 yönetişimi, IFSB-11 ödeme gücünü, IFSB-14 risk yönetimini, IFSB-18 re-tekafülü, IFSB-20 gözetim süreçlerini, IFSB-27 temel düzenleyici ilkeleri ve IFSB-29 iş yapış kurallarını ele alıyor. IFSB-10 ise Şer’î yönetişim bakımından genel bir çerçeve sunarken, GN-10 tekafül kuruluşlarının kurtarma ve çözümleme süreçlerine yönelik daha güncel bir yaklaşım getiriyor.
Sonuç olarak IFSB’nin tekafül ve re-tekafül alanındaki çalışmaları, yalnızca ürünlerin Şer’î uygunluğuna değil, sektörün finansal dayanıklılığına, yönetişim kalitesine, katılımcıların korunmasına ve düzenleyici gözetimin etkinliğine odaklanıyor. Bu yönüyle IFSB çerçevesi, tekafül sektörünün geleneksel sigortacılıkla aynı düzeyde ihtiyatlılık ve denetim standartlarına ulaşmasını, ancak bunu tekafülün kendine özgü yapısını koruyarak gerçekleştirmesini amaçlıyor.
